Cunsëi provinziel

L Cunsëi provinziel ie l sëul organn dla Provinzia che vën lità diretamënter dala populazion y si funzion prinzipela ie chëla de rujené sun y apurvé la leges provinzieles. L Cunsëi litea oradechël i cumëmbri dla Jonta provinziela y nen cuntrolea l'atività, p.ej. tres l strumënt dla nterogazions.

La funzion prinzipela dl Cunsëi provinziel ie chëla legislativa. Nchin ala mudazion dla Costituzion taliana dl 2001 se articulova la cumpetënza legislativa dla Provinzia de Bulsan aldò de si estension te primera, segondera y terziera ti espressamënter cumpedei su, ntan che per i autri ciamps fova cumpetënt l Stat. Śën ie la situazion raideda. Ntan che l Stat ie cumpetënt per cërta materies resservedes y espressamënter cumpededes su, sciche per ejëmpl la politica estera, la defëisa, l sistem dla valuta y dla chëutes, l orden publich y la segurëza, la giustizia y d'autri ciamps, ti spietel ala Provinzia de dé ora leges te duc i autri ciamps. Tl eserzize dl pudëi legislatif muessa la Provinzia respeté la Costituzion y i liams che se porta pro dal urdinamënt dla Cumenanza europeica y dala ublianzes internaziuneles, ma nce, te cërta materies – uel dì tla materies de legislazion cuncurënta – i prinzips de basa fissei cun lege statela.  L eserzize de chësc pudëi legislatif vën purtà a esprescion dantaldut tl'atività d'ejam y apurvazion da pert dl Cunsëi provinziel de dessënies de lege.  La scumenciadiva n cont dla prejentazion de n dessëni de lege provinziel ti spieta a uni cunselier, ala Jonta provinziela y ala populazion.

Uni dessëni de lege muessa unì prejentà ala Presidënza dl Cunsëi, che l asseniea ala cumiscion legislativa cumpetënta per l ejam preudù.

La cumiscions legislatives vën metudes adum tl scumenciamënt de uni legislatura dal Cunsëi provinziel che determinea nce l numer y la sfieres de cumpetënza respetives, che stabilësc l numer di cumpunënc de uni cumiscion y che i litea  chisc cumpunënc tl respet dl raport de cunsistënza dla grupes linguistiches tl cunsëi y, tan inant che l ie puscibl, dla frazions cunselires.

La cumiscions legislatives ejaminea te n cër lim de tëmp uni dessëni de lege che ti vën assenià y les fej, sce n cajo, nce la mudazions dl test che les rata de bujën. Ala fin di lëures manda l Presidënt  dla cumiscion inò l dessëni de lege cun l test apurvà dala cumiscion, al Presidënt dl Cunsëi, adum cun na relazion scrita. I cumëmbri dla cumiscion che ne à nia apurvà l dessëni de lege possa prejenté na relazion de mendranza.

L dessëni de lege vën donca scrit dal Presidënt sun l orden dl dì dl Cunsëi provinziel per l ejam definitif. Tl self dl Cunsëi, chël uel dì te na reunion publica, vëniel n iede fat na descuscion publica generela  y pona, normalmënter, na descuscion sun i articui cun prupostes d'emendamënt prejentedes dala Jonta provinziela o dala/dai cunselieres. Do che l ie unit apurvà duc i articui vën l dessëni de lege sometù a litazion finela cun vela sucrëta.

Sce  apurveda vën la lege provinziela promulgheda, zënza vel' cuntrol preventif da pert dl Guviern, dal Presidënt dla Provinzia y nsci publicheda tl Buletin ufiziel dla Region. Ora che sce l ie udù danora autramënter, vala n forza n l 15° dì do si publicazion. Ma l Guviern possa mëter a jì contra la lege, tl tëmp di 60 dis do, n giudize de legitimità costituzionela dan la Chëurt Costituzionela, giudize che possa unì metù a jì nce dala Provinzia contra na lege statela rateda  cuntrera a si cumpetënza legislativa.

Funzion de cuntrol y ndrëzamënt dl Cunsëi provinziel

N’autra funzion mpurtanta esrziteda dal Cunsëi provinziel ie chëla de cuntrol sun l'atività aministrativa dla Jonta provinziela. Chësta funzion de cuntrol vën eserziteda dala/dai cunselieres singui tres nterogazions a resposta scrita, nterogazions a usc sun la tematiches d'atualità y, sce n cajo, tres cumiscions de nrescida, che vën istituides sun dumanda de almanco n chert di cumëmbri dl Cunsëi. La funzion de partezipazion ala funzion esecutiva n cont dl ndrezamënt vën eserziteda tres l strumënt dla mozions. Cun la prejentazion de na mozion cëla la cunseliera/l cunselier de mëter a jì na deliberazion dl Cunsëi provinziel sun n cër argumënt. Tla majera pert di caji ie chësta deliberazion n nvit de viers dla Jonta provinziela de se muever de n cër viers n cont dl'adotazion de pruvedimënc determinei. Nterogazions y mozions possa unì prejentedes sun duta la cuestions che reverda diretamënter la zitadines y i zitadins dl Südtirol.